Mở đại học tràn lan, Bộ trưởng GD&ĐT nhận trách nhiệm

TP - Ngày 30/10, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân nhận trách nhiệm trước Quốc hội về việc để mở trường đại học không đảm bảo chất lượng đào tạo, tại phiên thảo luận về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục.

Phó Thủ tướng, Bộ trưởng GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân. Ảnh: Hồng Vĩnh

Hôm qua, có tới 50 đại biểu đăng ký phát biểu tại buổi thảo luận về Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục. Tuy nhiên, do thời gian có hạn nên chỉ có 22 đại biểu được phát biểu trực tiếp tại hội trường.

Một vấn đề tiếp tục gây tranh luận là quyết định thành lập trường đại học do Thủ tướng và Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quyết định. Đại biểu Ngô Thị Doãn Thanh (Hà Nội) cho rằng, nên giữ phương án Thủ tướng quyết định thành lập trường, sau đó Bộ trưởng Bộ GD&ĐT cấp phép hoạt động.

Đại biểu Võ Thị Thúy Loan (Tiền Giang) bày tỏ, Luật Giáo dục mới có hiệu lực được ba năm đã phải sửa là điều đáng buồn, bởi những bất cập thể hiện ngay từ khi luật mới đi vào cuộc sống. Tuy nhiên, bà Loan đồng ý đề xuất, nên phân cấp thẩm quyền mở trường cho Bộ trưởng, việc này sẽ quy định rõ trách nhiệm của Bộ.

Đại biểu Phạm Thị Hải (Đồng Nai) cho rằng, việc lập dự án các trường đại học vừa qua theo kiểu đầu voi đuôi chuột là do chúng ta thiếu cơ chế kiểm tra giám sát, chứ không phải thẩm quyền quyết định thành lập của ai. Vấn đề ở đây là phải thực hiện nghiêm các quy định, giao quyền cho Bộ trưởng Bộ GD&ĐT để Bộ triển khai và chịu trách nhiệm.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Phan Trung Lý cho rằng, phải có tổng kết đánh giá cụ thể, không thể nói giao cho cấp này không tốt thì chuyển cho cấp khác. Dự thảo luật quy định, phân cấp cho Bộ trưởng, nhưng trường hợp đặc biệt vẫn phải Thủ tướng quyết, ông Lý cho rằng, phải làm rõ thế nào là “trường hợp đặc biệt”.

Ngoài ra, nhiều đại biểu cũng cho rằng, luật sửa đổi lần này, chưa rõ về mục tiêu cần sửa, nội dung sửa vẫn chưa động đến những vấn đề bức xúc nhất của hệ thống GD&ĐT.

“Chúng ta chưa khắc phục được hiện trạng chỉ chú trọng dạy chữ mà chưa quan tâm dạy làm người” - Đại biểu Sùng Thị Chư (Yên Bái) nói.

Đại biểu Ngô Thị Doãn Thanh đề xuất, nên thành lập một cơ quan kiểm định giáo dục độc lập, đứng ngoài Bộ GD&ĐT để đảm bảo tính khách quan khi công bố chất lượng đào tạo của các trường.

Minh họa của Khều

Giải trình trước Quốc hội, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân cho rằng: Sửa luật Giáo dục lần này nhằm vào bốn mục tiêu đó là: Đưa phổ cấp giáo dục mầm non năm tuổi thành nhiệm vụ của đất nước, của hệ thống giáo dục; nâng cao chất lượng giáo dục; nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về giáo dục; chăm sóc tốt hơn cho giáo viên và đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục. Trong thực tế, nhiều nội dung đại biểu Quốc hội quan tâm đã được điều chỉnh ở các văn bản dưới luật.

Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân cho biết, việc mở các cơ sở giáo dục đại học theo ba giai đoạn: Cho phép chủ trương; Thủ tướng quyết định thành lập; Bộ GD&ĐT kiểm tra quyết định mở ngành đào tạo tuyển sinh.

Điều kiện mở trường là phải có đội ngũ giáo viên dạy 60 đủ phần trăm khối lượng chương trình, trong đó ít nhất số thạc sỹ chiếm 30 phần trăm, tiến sỹ 12 phần trăm. Cơ sở vật chất phải đủ nhu cầu sử dụng là 9 m2/sinh viên.

Nhưng “Vì sao vừa qua có các trường đại học chưa đủ điều kiện vẫn ra đời được?” -  Đưa ra câu hỏi có phần day dứt này, người đứng đầu ngành GD&ĐT trả lời:

Thứ nhất, theo quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT việc thẩm định mở ngành có thể kiểm tra tại chỗ hoặc thẩm định trên hồ sơ mà không cần đến thực tế. Chính kẽ hở không kiểm tra được thực tế là nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến các trường tuyển sinh đào tạo nhưng không đủ điều kiện. Ngay trong tháng 12, Bộ sẽ sửa theo hướng, thẩm định mở ngành là phải đến thực tế, không làm trên giấy.

Thứ hai, việc xử lý những trường không đạt yêu cầu chưa nghiêm. Theo quy định nếu tuyển sinh vượt 20 phần trăm khả năng thì bị phạt, thậm chí đóng cửa, nhưng vừa qua mức phạt chưa đủ mạnh, mới ngừng tuyển  sinh được một trường trung cấp, chưa xử lý đại học nào.

Thứ ba, bản thân Bộ GD&ĐT chưa tham mưu cho Chính phủ phân cấp việc kiểm tra thực hiện quy chế tuyển sinh cho địa phương, trong khi Bộ không đủ khả năng giám sát tất cả 400 cơ sở đào tạo trọng toàn quốc.

Thứ tư, mỗi trường đại học có hàng trăm giảng viên, hàng nghìn sinh viên nhưng lực lượng đông đảo này chưa tham gia vào việc giám sát ở chính cơ sở của mình. 

“Vừa qua, có sai sót là do quy trình của Bộ làm chưa tốt. Nếu Bộ làm chưa tốt mà để Thủ tướng chịu trách nhiệm là không công bằng. Thủ tướng chịu trách nhiệm về các vấn đề lớn của quốc gia, chứ riêng một ngành, bộ trưởng phải chịu trách nhiệm”, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân nói.

Ông Nhân khẳng định, nếu giao thẩm quyền mở trường cho Bộ trưởng Bộ GD&ĐT là thể hiện trách nhiệm của Bộ trưởng, nếu có sai sót là trách nhiệm Bộ trưởng chứ không đẩy lên Thủ tướng.

Hà Nhân