Trao đổi với Dân trí ngày 29/4, ông Cao Huy Hùng - Giám đốc Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng tỉnh TT-Huế - cho biết: quá trình thẩm định cho thấy toàn bộ 52 viên đạn cổ (không phải 51 như thông tin ban đầu) được tìm thấy bên bờ sông Hương đều được làm bằng gang dưới triều Nguyễn. Khu vực tìm thấy đạn là khu vực Trường Súng (nơi cất giữ súng đạn xưa của vua Nguyễn, hiện là đoạn kè sông Lợi Nông, gần cầu Ga Huế).

Hội đồng thẩm định đã họp bàn trong chiều 27/4, gồm các ông Cao Huy Hùng, ông Phan Thanh Hải - PGĐ Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa - nguyên GĐ Sở VH-TT tỉnh TT-Huế, nhà sưu tập cổ vật Lê Hội, nhà nghiên cứu Hồ Vĩnh, ông Nguyễn Hữu Thông - Phân viện trưởng Phân viện Văn hóa - Nghệ thuật Việt Nam tại Huế.

Việc xác định nguồn gốc số đạn được dựa trên những tiêu chí: nguồn gốc xuất xứ, độ tin cậy và công dụng. Qua đó, toàn bộ 52 viên đạn trên thuộc loại đạn của súng đại bác (kể cả súng thần công). Đạn có hình cầu với 3 kích cỡ: 160 - 165mm (14kg); 135mm (8 - 9 kg) và 45mm (3kg). Vì số đạn trên rất mới nên có nhiều khả năng thuộc về thời kỳ vua Nguyễn gần đây chứ không phải chúa Nguyễn.

Việc tiếp theo là so sánh đối chiếu kích cỡ viên đạn với kích cỡ của nòng súng để tìm ra loại đại bác nào. Theo ông Hùng, vào thời vua Nguyễn (1802-1945), súng đại bác có 4 loại: Đại Luân Xa (súng đại bác có xe kéo); Oanh Sơn, Quá Sơn (bắn đạn vượt qua núi) và Thần Công (loại đại bác to nhất, dễ thấy ở 9 khẩu thần công mang tên Xuân - Hạ - Thu - Đông - Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ ở 2 bên trước mặt Ngọ Môn). Qua 3 kích cỡ đạn đo đạc được cho thấy số đạn này là đạn của 3 trong 4 loại súng đại bác trên.

“Trước đây ở Huế có Trường Súng nằm bên bờ sông Lợi Nông (một nhánh của sông Hương) để dễ vận chuyển súng đạn từ các xưởng đúc và kho chứa đến các nơi khác. Đạn trước khi đem đến đây được sản xuất ra từ Phường Đúc cách Trường Súng khoảng 1km. Từ sau năm 1885, thực dân Pháp đã huỷ bỏ các cơ xưởng sản xuất súng đạn của triều đình Huế. Một số đã bị thực dân Pháp tịch thu nên có hiện tượng nhiều người yêu nước đã tìm cách cất giữ như chôn xuống đất. Có thể khu vực đào được 52 viên đạn nói trên là một trong số đó. Nếu khảo sát, tiếp tục đào lên nhiều khả năng sẽ còn thấy nữa” - ông Hùng cho ý kiến.

Được biết từ trước đến nay đã nhiều lần người dân ở Huế đào móng làm nhà có phát hiện đạn đại bác nhưng với số lượng nhỏ lẻ. Đây là lần đầu tiên phát hiện ra một số lượng lớn đạn đại bác thuộc khu vực Trường Súng xưa.

Số đạn này, cùng với số đại bác thời Nguyễn hiện đang lưu giữ, sẽ giúp Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế trưng bày về một giai đoạn lịch sử trong suốt chiều dài hơn 700 năm Thuận Hóa - Phú Xuân - Thừa Thiên Huế.

Một viên đạn còn mắc lại trong khẩu đại bác tại bảo tàng Lịch sử và Cách mạng tỉnh TT-Huế

Phóng viên Dân trí đã được mục sở thị 12 khẩu đại bác hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử và Cách mạng Thừa Thiên Huế. Có 2 trong số đó là còn mắc 1 viên đạn ở nòng, còn lại tất cả đều chưa có đạn. Nếu số đạn này sau khi phân loại, được đặt tương ứng bên súng đại bác sẽ làm phong phú và hấp dẫn thêm không gian trưng bày của bảo tàng.

Đại Dương